Liszt Totentanz (fortepian solo), S. 525

Totentaz, Paraphrase über Dies Irae (Dance of the Dead, Paraphrase on Dies Irae), S. 126 to utwór symfoniczny na fortepian solo i orkiestrę Franza Liszta, wyróżniający się oparciem na melodii chorału gregoriańskiego Dies Irae oraz odważnymi innowacjami stylistycznymi. Utwór planowano pierwotnie w 1838 r., a ukończono w 1849 r.; następnie dwukrotnie poprawiano ją w 1853 i 1859 r. W epoce romantyzmu nastąpił gwałtowny wzrost fascynacji wszystkim, co średniowieczne, a muzyczny aspekt tego można odnaleźć w ostatniej części Symfonii fantastycznej Hectora Berlioza, która w szokująco modernistyczny sposób cytuje melodię Dies Irae (Dzień Sądu). W 1830 roku Liszt był obecny na pierwszym przedstawieniu i był pod wrażeniem jego niezwykłej oryginalności. Liszt zainspirował się do napisania własnego utworu na temat tej melodii, a pomysł na Totentanz wpadł około 1838 roku, choć utwór powstał dopiero dziesięć lat później. Rewizje nastąpiły w latach 1853 i 1859, a ostateczną formę po raz pierwszy wykonał w Hadze 15 kwietnia 1865 roku uczeń Liszta Hans von Bülow, któremu dzieło jest dedykowane. Ponieważ Totentanz Liszta opiera się na materiale gregoriańskim, zawiera średniowieczne fragmenty brzmiące z kanonicznym kontrapunktem, ale zdecydowanie najbardziej innowacyjnym aspektem partytury jest szokująco modernistyczny, wręcz perkusyjny charakter partii fortepianu. Początek zaskakująco zbliża się do wstępu powstałej prawie sto lat później Sonaty na dwa fortepiany i perkusję Bartóka. Być może nie jest to przypadek, gdyż Bartók często wykonywał Totentanz Liszta. Inne modernistyczne cechy to sekcje przypominające toccatę, w których powtarzane nuty pianisty biją z diabelską intensywnością i specjalne efekty dźwiękowe w orkiestrze – na przykład col legno w smyczkach brzmi jak drżenie lub brzęk kości. Podobnie jak większość utworów Liszta, istnieje wiele wersji. Poza pierwszą wersją Totentanz a De Profundis sporządzono ją na podstawie źródeł rękopiśmiennych przez Ferruccio Busoniego (1919). Wersja standardowa jest ostateczną trzecią wersją utworu (1859). Oprócz nich można znaleźć wersję na dwa fortepiany oraz wersję na fortepian solo Liszta.